Her Kötü Olay Travma Yaşamak Demek midir?

Travma kelimesini sürekli duyar bir haldeyiz. Peki gerçekten yaşanılan her kötü olay travma mı oluyor? Gel, travma konusuna daha yakından bakalım.

Kötü anı ne zaman travma olur?

Her yaşanan kötü olayın travma olma potansiyeli vardır ve travmatik etki yaratabilir. Travmatik olay ne kadar derinden etkileyen ya da trajik olursa olsun insan beyni bunu normal anı şekline dönüştürebilir. Eğer bir travmatik olay normal anı haline dönüşmemişse beyinde kilitli kalır ve yıllarca etkisini sürdürür.

Örneğin; birisinin ölümü travmatik bir olaydır. Genel olarak yas sürecinin yaklaşık 6 ay içerisinde tamamlanması, kişinin bu süreç içerisinde normal hayatına yavaş yavaş dönmesi beklenir. Ancak, bazı durumlarda bu travmatik deneyim normal anı haline dönüşmez ve beyinde kilitli kalır.

Çocuklarda travma belirtileri

  • Yaşadığı olayın görüntüsünün sürekli aklına gelmesi veya aklından çıkmaması
  • Kabuslar görme
  • Gelişim yaşının altında davranışlarda bulunma
  • Korkular
  • Nedensiz ağlama
  • Öfke krizleri
  • İçe kapanma
  • Yabancılardan korkma
  • Anne babayı bırakmama
  • Sevdiği nesneye aşırı bağlanma
  • Tekrarlanan oyunlar

Yetişkinlerde travma belirtileri

  • Uykusuzluk
  • Kabuslar
  • Olayla ilgili anıların rahatsız edici biçimde sık sık hatırlanması
  • Sürekli olarak olayın tekrarlanacağı korkusu ve bu nedenle diken üstünde hissetme
  • Kolay irkilme
  • Çabuk sinirlenme
  • Gelecekle ilgili plan yapmakta zorlanma
  • Yabancılaşma (başkaları beni veya yaşadıklarımı anlamıyor hissi)
  • Olayı hatırlatan durumlarda huzursuz olma ve bu durumları hatırlatabilecek şeylerden kaçınma

Ne zaman destek alınmalıdır?

Eğer bir olayın etkisi zaman içinde kaybolup gitmemişse, etkileri hala yoğun olarak hissediliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından bu konuda yardım almak gerekir. Bu durum ister çocuk olsun ister yetişkin olsun herkes için geçerlidir. Destek almak için illa ağlama krizleri yaşamanı beklemene, ya da çocuğunun çok saldırgan davranışlarda bulunmasına gerek yoktur.

İlla ki kötü olaya maruz kalınca mı travma oluşur?

Hayır. Travma oluşması için illa ki travmatik bir olaya maruz kalınması gerekmez. Televizyonda görmüş olunması, başka birilerinin maruz kaldığını görmesi/bilmesi de bu etkiyi yaratabilir. Şiddet içerikli oyunlar, filmler de bu etkiye neden olabilir… Bu yetişkinler için de geçerlidir. Sosyal medyada ya da herhangi bir ortamda gördüğümüz; başkasının yaşadığı travmatik bir durum bizleri de çok derinden etkileyebilir. Hatta başkası için travmatik etki yaratmayan ama senin için travma yaratabilecek bir durum da olabilir.

Ne yapılabilir?

Travmatik bir olay yaşandığında/şahit olunduğunda bireyin en çok güvende olma, yalnız hissetmeme, her şeyin normal düzene döneceğini bilme gibi konularda desteğe ihtiyacı olur. Bu ihtiyaçların giderilmesi bireyin çok daha iyi hissedeceği bir zemin sağlar.

Zihin.co’dan Not:

Bir yakınında yukarıda bahsettiğim belirtileri gözlemliyorsan davranışlarındaki farklılıklara dikkat etmeye çalışıp, davranışlarının sıklığını gözlemleyebilirsin. Fizyolojik tepkilerinde ve davranışlarında her zamankinden farklılıklar olup olmadığını inceleyebilir, günlük hayatını etkileyen bir süreç gözlemliyorsan uzmandan mutlaka destek alması konusunda yönlendirebilirsin. Açık havada yürüyüşler yapmak, ona iyi gelen şeyleri yapma konusunda ısrarcı olmadan destekçisi olmak yapabileceğin bir diğer önerimizdir.

Gelişim Psikoloğu Ayşegül Gürel
İçindeki çocukla dost kalmış bir gelişim psikoloğu, müziksever bir çift-aile terapisti.