İlişkinde Bunlardan Uzak Dur: Mahşerin 4 Atlısı

İlişkileri sürdürebilmek için yapabilecekleri az çok tahmin edebilirsin peki ya yapmaman gerekenler? İşte karşında kesinlikle uzak durman gereken "Mahşerin 4 Atlısı"..

Dr. John ve Julie Gottman birer çift terapisi olarak ömürlerini çift ilişkisi üzerine klinik gözlemlerle ve araştırmalarla geçirirler ve bunun sonucunda bazı araştırma sonuçlarına varırlar. Çift ilişkilerinin 5 yıl içinde devam edip etmeyeceğini, evliliklerinin süreceğini ya da sonlanacağını tahmin eder ve kendi tahminlerinin büyük çoğunluğu doğru çıkar. Gottman’ların klinik gözlemlerine göre bu durum çiftlerin “Mahşerin 4 Atlısı” unsurlarını kullanıp kullanmadıklarına bakılarak anlaşılabilir.

Mahşerin dört atlısı ise; eleştiri, savunma, duvar örme ve aşağılamadır. Çiftler eğer bunları partneriyle olan ilişkisinde kullanıyorlarsa uzun ya da kısa vadede sona yaklaştıklarının habercisi olabilir. İlişkilerdeki kıyametin habercisi anlama gelen dört zehirli davranışa yakından bakalım:

1. Eleştiri

“Sürekli işte çok yorulduğundan bahsediyorsun, sanki bir tek sen yoruluyorsun çok bencilsin.”

İlişkilerde en çok karşılaşılan davranıştır. Eleştiri, karaktere ve kişiliğe yönelik olumsuz söylemlerdir. Çiftler arasında şikayetlerin olması kaçınılmazdır ve bu şikayetlerin isteklerin ifade edilmesi ilişkinin üzerinde olumlu etkiye sahiptir. Bununla beraber şikayetlerin nasıl dile getirildiği önemlidir.

Davranışlardan çok karaktere gelen yargılamalar, sürekli hata bulma, “sorun benim” gibi inançlara neden olmak “eleştiri” içerir. Birey zamanla ilişkide kendisinin takdir ve cesaretelendirilme ihtiyacının karşılanmadığını fark eder ve ilişkide yalnızlaşır.

2. Savunma

“Asıl sen hep her yere geç kalıyorsun.”

Kişinin karşı tarafı anlamaya çalışmadan sürekli kendini savunmasıdır. En belirgin özelliği savunma esnasında karşı tarafın söylediklerini duymamaktır. Çiftlerden biri diğerini eleştirdiğinde diğeri savunmaya geçer. Yani savunma da bir çeşit suçlamadır. Karşı tarafa “sorunlu olan sensin” mesajini iletebilir. Olası bir çatışma savunmanın dahil olmasıyla “benim yaptıklarımdan değil asıl senin yaptıklarından” biçimine dönüştüğü için daha da büyür.

3. Duvar Örme

“Seninle konuşmak istemiyorum.”

Diğer üç davranış biçimine göre duvar örme en tehlikesiz olanı gibi görünse de aslında ilişkiye belki de en çok zarar veren davranışlardandır. Tartışma sırasında çiftlerden birinin fiziksel ve ruhsal  anlamda iletişimi kesmesi, konuşmaması ve kendini kapatmasıdır. Çiftin arasındaki herhangi bir durumun çözüme ulaşması için iyi- kötü bile bir ilerleme yaşanamamaktadır. Burada verilmek istenen mesaj ise “sen değersizsin, bu durumu çözmeye bile gerek yok” ‘tur.

4. Aşağılama

“Çok beceriksizsin!”

Eşlerden birinin kendisini diğerinden üstün görmesi ve diğerini küçümsemesi durumudur. İlişkilerde olmaması gereken en olumsuz davranış biçimidir. İğneleme, alay, isim takma, küçümseyici mimik ve davranışlar ve aşağılama içerir. Çiftler arasındaki saygıyı tamamen ortadan kaldıran kötü sözleri içeren bir konuşma biçiminin sağlıklı olamayacağını hepimiz biliriz. Yapıcı eleştiri içerdiği iddiasında olunan ama aslında aşağılama ve küçümseme anlamı içeren cümleler direkt kimliğine zarar verir, saldırgandır ve inciticidir. 

Zihin.co’dan Not:

İlerleyen yazılarımızda “Mahşerin 4 Atlısı” davranışların panzehirlerini anlatacağımız; ilişkide mutlaka olması gerekenler hakkındaki devam yazımızı takip etmeyi unutma!

Gelişim Psikoloğu Ayşegül Gürel
İçindeki çocukla dost kalmış bir gelişim psikoloğu, müziksever bir çift-aile terapisti.