Davranışlarımı Nasıl Geliştirebilirim?

Hepimizin kendimizde sevdiğimiz veya değiştirmek/ geliştirmek istediğimiz davranışları vardır. Kendi duygu ve düşüncelerimizin daha çok farkında olup, yaşadığımız anda neleri, nasıl kendimizde barındırdığımızı fark edip davranışlarınızı daha çok geliştirebilmek mümkündür. Hadi gel davranışlarını nasıl geliştirebileceğine yakından bakalım...

Davranışlarımızı ne etkiliyor?

Bir şey yaşadığımız zaman yani bir olay olduğunda o durum hakkında bir düşünceye sahibizdir. Bu düşünce bizim taa çocukluk zamanlarımızdan defalarca kez deneyimlediğimiz, gözlemlediğimiz davranış örüntülerimizden oluşur. Aynı zamanda o duruma ilişkin birtakım duygularımız olur. Bu durumla karşı karşıya kaldığımızda, tüm bu düşünce ve duygularımıza göre bir aksiyon alır ve başa çıkma yöntemi geliştiririz, davranışımız böyle ortaya çıkar.

Dolayısıyla, davranışlarımız ve duygularımız, bir olayı nasıl algıladığımıza ve yorumladığımıza göre değişir. En basit haliyle, hangi davranışı seçeceğine karar vermendeki ana etkenler bunlardır. Bu pek basit bir matematik işlemi değildir, düşünce ve duygularının yanı sıra, davranışlarını etkileyen şeylerin sayısını artırabilmek de mümkündür.

Düşüncelerimiz, duygularımız ve davranışlarımız etkileşim içindedir, birbirlerini etkilerler.

Peki düşüncelerimiz nasıl oluşuyor?

Genelde çocukluğumuz süresince ve hayatımızın devamında, hem olumlu hem de olumsuz düşünceleri varlığını pek de sınamadan kabul eder, içselleştiririz. Bunlar zamanla bizlerin otomatik düşünceleri hale gelir. Tetikleyici bir olay veya bir durum sonrasında zihnimizi otomatik düşünceler kaplar. Bu düşünceler ise duygularımızı ve davranışlarımızı etkiler.

Otomatik düşüncelerimizin farkına varmak

  • Stres altındayken ya da bir işte başarılı olamadığında kendine neler söylersin? İşe yaramaz biri olduğunu mu yoksa cesaretin için kendini taktir ettiğini mi?
  • Başkalarını sakinleştirmek için söylediğin o sakinlik dolu cümlelerin ne kadarını sen kendine söyleyebiliyorsun?
  • İç sesin sana neler söyler? Ne kadar değerli biri olduğunu mu yoksa hiçbir işi beceremediğini mi?

Peki ya davranışların…

  • Herhangi bir duruma karşı verdiğin tepkin ne kadar senin tepkin?
  • Bu davranışın, annen veya babandan tanıdık gelen bir davranış mı ?
  • Peki hangi davranışlarını kendi davranış repertuarında barındırmaya devam etmek istiyorsun?
  • Değiştirmek istediğin davranışlarını bir düşün. Neden hala bu davranışa tutunmakta bu kadar kararlısın?

İstemediğin ya da kontrol edemediğini düşündüğün tepkilerini kontrol edebilmen adına o düşüncenin farkında olabilmen çok önemlidir.  Ben neden böyle davranıyorum, ben nasıl daha farklı davranabilirim diye sormak ve bunu araştırmaya niyetlenmek harika bir başlangıç…

Otomatik düşüncelerini fark etmen ile birlikte düşüncelerinle ilgili kontrolün artar. Bu kontrolü arttırmak için hangi durumlarda hangi düşüncelere otomatik olarak sahip olduğunu düşünmek harika bir başlangıçtır.

Ve davranışlarının daha çok farkında olan sen…

Olumsuz düşünce kalıplarını fark ettikten sonra onların nasıl meydana geldiğini ve gerçekliğini sorgulamak, bunların yerine alternatif düşünceler geliştirmek; yaşadığın olaya daha gerçekçi bir bakış açısıyla bakmanı ve mevcut resmin tamamını görebilmeni sağlar. Bu da kendinle daha uyumlu ve dengeli davranışlar geliştirmene yardımcı olur.

Zihin.co’dan bir öneri

Davranışlarının farkına varmaya başlamak için ben bunu neden yapıyorum, ben bu davranışımla hangi ihtiyacımı karşılıyor olabilirim diye düşünmenin öneminden bahsettik. Bu başlangıca ek olarak davranışlarının, duygularının ve düşüncelerinin etkileşimini daha iyi anlamak ve geliştirmek istersen, bir ruh sağlığı çalışanına başvurmanı öneririz.

Gelişim Psikoloğu Ayşegül Gürel
İçindeki çocukla dost kalmış bir gelişim psikoloğu, müziksever bir çift-aile terapisti.