Kendini Değersiz mi Hissediyorsun?

Kendi kendini değersiz hissettiğin anlar oluyor mu? Peki bu doğru mu? İşte değersizlik hissinin sebepleri ve bu hisse karşı yapabileceklerin.

Depresyonun belirtilerinden olan umutsuzluk ve önemsizlik hissi aynı zamanda değersiz hissetmeyle de bağlantılıdır. Değersizlik hissi, düşük benlik algısı, istismar, ihmal, travma veya zor durumların etkisiyle de ortaya çıkabilir. Ancak şu bir gerçek ki değersizlik hissetmek sıkıntı yaşamana veya günlük hayatına devam etmeni zorlaştırmaya başlayabilir. Yaptığın herhangi bir şeyin işe yaramayacağını ya da işe yarar bir şey yapmaya yetkin olmadığınızı düşünmek hedeflerine ulaşmanı engelleyecektir.

Değersizlik Hissinin Sebepleri

Değersizlik hissi pek çok farklı sebepten kaynaklanabilir. Bunlardan bazıları şunlardır;

  • Çocukluk Travmaları: Çocukluğunda yaşadığın olumsuz olaylar, ihmal, istismar gibi durumlar değersizlik hissi geliştirmende etkili olabilir. İhmal veya istismar edilmiş çocuklar gibi ebeveynlerinin, bakım verenlerinin sürekli eleştirdiği çocuklar da değersizlik hissi geliştirmeye meyillidir.
  • Olumsuz Olayların Suçunu Üstlenmek: Bazen zihninden yaşadığın olumsuz olaylarla ilgili “Benim yüzümden oldu.” “Ben şunu yapmasam her şey daha farklı olabilirdi.” gibi düşünceler geçebilir. Ancak bazı insanlar yaşadıkları her olumsuz olayın sebebi olarak kendisini görür. Bu tutuma sahip kişilerin değersizlik hissi geliştirmeye daha yatkın olduğu söylemek mümkündür.
  • Geçmiş Eleştiriler: Bugüne kadar birileri tarafından hiç eleştirildin mi? Bu soruya hayır diyebilecek insan neredeyse yoktur. Olumsuz olaylardan sonra başkaları tarafından yıkıcı şekilde eleştirilen ya da aşağılanmış kişilerin öz değer algılarının olumsuz etkilendiği görülmüştür.
  • Stresle Başa Çıkamama: Az ya da çok herkesin hayatında stres vardır. Ancak bu stresle başa çıkıp çıkamaman önemlidir. Hem anlık hem de devam eden stres bireylerin kendilerini değerlendirme biçimlerini de etkiler. Ekonomik sorunlar, ayrılık, iş kaybı, iş yerinde yaşanan stres gibi etmenler değersiz hissetmene sebep olabilir.
  • Psikolojik Rahatsızlık Belirtisi Olabilir: Depresyon gibi duygu durum bozukluklarının belirtileri içinde suçluluk, utanç, umutsuzluk gibi değersizlik hissi de bulunur. Bu gibi semptomlar hayatında ek stres yaratır ve günlük yaşantını zorlar. Benzer bir durum yaşıyorsan bir ruh sağlığı uzmanından destek alman çok önemlidir.  

Değersizlik Hissi Karşısında Yapabileceklerin

Değersizlik hissiyle mücadele ediyorsan, kendini daha iyi hissetmek için yapabileceğin küçük ama etkili adımlardan bahsedelim.

  • Kendine karşı nazik ol: Değersizlik hissi yaşıyorsan büyük ihtimalle iç sesin sana olumsuz şeyler söylüyor. Kendine karşı takındığın bu olumsuz tavırdan vazgeçmek başta zor olsa da kendine karşı nazik olman ve iç sesinin nazik bir üslupla konuşması değersizlik hissini de azaltacaktır. Örneğin bir başarısızlık yaşadığında “Zaten ben beceriksizim. Hiçbir şeyi başaramam.” demek yerine “Bu sefer olmadı ama zamanla başaracağım. Ufak ufak ilerleyeceğim ve sonunda başaracağım.” gibi bir cümle kullanmak sana iyi gelecektir.
  • Değersizlik hissinin tetiklendiği anlara dikkat et: Kendimize karşı olumsuz tutumlarımız hayatımızın her saniyesine yayılmaz, genellikle belirli anlarda yoğun olarak ortaya çıkar. Belirli bir durum, düşünce, kişi ya da yer değersizlik hissinin tetiklenmesine neden oluyor olabilir. Bu tetiklenmeyi kimi iş yerinde, kimi aile içinde kimisi ise bambaşka bir sebeple yaşayabilir. Değersizlik hissinin hangi anlarda geldiğine dikkat etmeye başlarsan o anda ne olduğunu, hangi düşüncelerin hangi anlarda geldiğini daha iyi ayırt edebilirsin. Böylece bu duygunun önüne geçmek için kendine bir yol haritası da çizebilirsin.
  • Günlük tut: Hayatta başardığın şeyleri not edebileceğin bir günlük tutabilirsin. Bu kapının önündeki sokak hayvanını beslemekten iş yerinde çok önemli bir sunumun altından kalkmaya kadar herhangi bir başarı olabilir. En ufak başarılarını bile not ettiğin bu defteri kendini değersiz hissettiğin anlarda alıp okuyabilirsin. Böylece kendine yönelttiğin olumsuz düşüncelere karşı “Bak ben bunları başardım. Değersiz değilim!” mesajı vermiş olursun.
  • Başkası için bir şey yap: Değersizlik hissi seni zorladığında odağını kendinden başka birine çevirmek sana iyi gelebilir. Gönüllü bir yardımda bulunmak, bir arkadaşına yardımcı olmak, bir hayvana, bir çocuğa iyi gelecek bir şey yapmak odağını değiştirecektir. Ayrıca birine yardım etmenin verdiği mutluluk, birine iyi gelmenin getirdiği başarma ve değerli olma hissi de diğer yandaki değersizlik hissinle savaşacaktır.
  • Sana iyi gelen insanlarla birlikte ol/Sana iyi gelen etkinlikler yap: Odağını değiştirmek sadece bir başkasına yardım etmekle sağlanmaz elbette. Sana iyi gelecek bir etkinlik yapmak, biriyle vakit geçirmek de değersizlik hissine karşı duracaktır. Örneğin çok yakın bir arkadaşınla vakit geçirmek, destek almak senin ondaki değerini görmek sana iyi gelebilir. Benzer olarak, sevdiğin bir etkinliği yapmak (spor, resim, müzik, dans veya sana iyi gelen başka bir şey 😊) hem odağını dağıtacak ve kendine karşı daha olumlu duygular hissetmeni sağlayacaktır.

Zihin.co’dan not:

Herkes zaman zaman değersizlik hissiyle karşılaşabilir. Bu durumla nasıl baş ettiğin, ne kadar sürdüğü önemlidir. Bazen sebebini bulup önerdiğimiz adımları takip etmek işe yarar bazense yetmeyebilir. Böyle anlarda bir ruh sağlığı uzmanından destek almak sana öz değerini hatırlamanda yardımcı olacaktır.

Psikolojik Danışman Gökçe Sertbaş
Çocuklara hayran, kendine ve danışanlarına katkı yapmaya bayılan bir psikolojik danışman.