Doğal Bir Afet Sonrası Toplu Travma ile Başa Çıkabilmek

Ege Denizi'nde meydana gelen depremde, yüzlerce kişi yaralandı ve binlerce kişi evlerinden oldu. Gelen deprem haberi, toplu (kolektif) bir travmaya dönüştü. Toplu bir travmanın ardından, ne yapmalı, ne yapmamalı?

Ege Denizi’nde meydana gelen 6,9 şiddetindeki depremde, yüzlerce kişi yaralandı ve binlerce kişi evlerinden oldu ve İzmir’in tarihinin en büyük depremlerinden biri olarak kayıtlara geçti. 30 Ekim Cuma günü gerçekleşen deprem, Ege halkına verdiği psikolojik ve fiziksel zararın yanı sıra, biz basından tanık olanları da psikolojik olarak oldukça olumsuz etkiledi. Şu anda COVID-19 salgını nedeniyle dünya çapında zor günler geçirirken gelen deprem haberi, toplu (kolektif) bir travmaya dönüştü.

Toplu Travma Nedir?

Travma, günlük rutini bozan, ani gelişen, dehşet ve kaygı yaratan olayı, toplu travma ise, bir grup insan tarafından paylaşılan travmatik bir olayı ifade eder. Bir aile gibi küçük bir grubu veya bütün bir toplumu kapsayabilir. Toplu travmalardan etkilenmek için olayı birincil olarak deneyimlememize gerek yoktur, haberlerdeki görüntüleri izlemek bile travmatik olabilir.

COVID-19 salgını da birçok insanın kendini endişeli hissetmesine neden oldu. Birçoğumuz hastalanmaktan, sevdiklerimizi ziyaret edememekten, çocukların okula gidememesinden veya ekonomik sorunlardan endişe duyduk ve neredeyse hepimizin ruh sağlığını benzer şekilde etkileyen toplu bir deneyime yol açtı.

Bir insan, travmatik bir deneyimden nispeten zarar görmeden çıkabilirken, başka bir insan ciddi düzeyde etkilenebilir hatta hayatının anlamını yitirmiş gibi hissedebilir. Travmatize olup olmamak, kişinin önceki travma öyküsüne, var olan stres etkenlerine, dayanıklılık düzeyine ve yakın ilişkilerine göre değişiklik gösterir.

Bir Kişinin Travma Geliştirdiği Nasıl Anlaşılır?

Travma geliştiren bazı bireyler, kabuslar ve flashbackler (travmatik sahnelere geri dönüşler) gibi belirtiler yaşayabilir ve yoğun bir kaygı halinde olabilir. Konsantre olmakta güçlük çekebilir ve travmatik olayı hatırlatan herhangi bir şeyden kaçınmak için çok çaba sarf edebilir.

Travmaya Olumlu-Olumsuz Tepkiler

Travmatik olaylar aynı zamanda muazzam bir büyüme için fırsat olabilir. Buna travma sonrası büyüme deniyor. Travmatik bir deneyimin ardından, bazı kişiler daha fazla öz saygı ve daha olumlu ilişkiler geliştirdiğini belirtir. Travmatik olayların ardından, toplumlar ortak bir amaç için bir araya gelebilirler, ortak acı, iyileşmeyi destekleyen bir dayanışmaya yol açabilir.

Ancak toplumu etkileyen travmatik bir olayın sonucunda insanların pek çoğu travma sonrası stres bozukluğu belirtilerine de sahip olabilirler. Bütün bir toplum, örneğin bir salgın veya depremden sonra yiyecek stoklamaya başlayabilir, kronik bir stres durumu yaşayabilir ve bir toplum travmaya uğradığında, iyileşmek daha zor hale gelir.

Travmatik Bir Olayın Ardından Ne Yapmamalı?

Sosyal medyadaki haberler, destek ağlarının bir parçası olmana, seninle aynı acıyı paylaşan diğer insanlarla konuşmana ve günceli takip etmene yardımcı olabilirken, toplumda meydana gelen travmaya katkıda da bulunabilir. Bu nedenle, travmatik bir olay sırasında takip ettiğin haberlerin farkında olman önemlidir. Ölüm, yıkım ve umutsuzluğun korkunç görüntülerini defalarca izlemek, herhangi bir fiziksel tehlike içinde olmasan bile seni travmatize edebilir. En son olaylardan haberdar olmak için devamlı sosyal medyada gezinmek cazip gelse de kendini travmatize etmeden de günceli takip etmen mümkündür. Kendini biraz rahatlatmak için sosyal medyaya ara verebilmen önemlidir.

Travmatik Bir Olayın Ardından Ne Yapmalı?

Travmatik bir olayın ardından alkol veya uyuşturucuyla kaçınma gibi sağlıksız başa çıkma yöntemleri yerine sağlıklı başa çıkma yöntemlerini uygulaman oldukça önemlidir.

İşte yapabileceğin bazı şeyler:

  • Duygularını kabul et: Benzer deneyimler yaşamış diğer insanlarla konuşabilirsin.
  • Kendine zaman ver: Bu duyguların bir günde kaybolmasını bekleme ve duygularını sindirmek için kendine zaman tanı.
  • Arkadaşlarınla ve ailenle zaman geçir: Yalnız gibi hissediyor olsan da kendini izole etmek travmanın etkileriyle baş etmeyi daha da zorlaştırır. Seni önemseyen ve destekleyen insanlarla vakit geçir.
  • Düzenli bir rutin veya program oluştur: Travmatik olaylar kişiye hayatının kontrol dışı ve öngörülemez olduğunu hissettirebilirler. Düzenli bir program, hayatına bir düzen getirmene yardımcı olabilir, bu rutin travmatik olayı ortadan kaldırmasa da, kaygını yönetmene yardımcı olabilir.
Klinik Psikolog Özgecan Nuryüz
Olmak istediğin yerde, olmak istediğin kişi olmana yardımcı olmaya kendini adamış bir psikolog, doktora öğrencisi, hayata anlam katan her şeyin meraklısı…