Yasın Beş Aşaması

Bir yakınını kaybettiğinde yas tutman çok doğal. Peki yas sürecinde neler olur?

Sevdiğin birini kaybettiğinde yaşadığın acı dayanılmaz olabilir. Yas karmaşık bir yapıya sahiptir ve bazen kendini bu acı hiç geçmeyecekmiş gibi hissedebilirsin. Yas sürecinde kızgınlık, kafa karışıklığı, üzüntü vb. farklı duygular yaşayabilirsin. Elisabeth Kübler-Ross yas ile ilgili bir teori geliştirmiştir ve teorisine göre sevilen birini kaybettikten sonra inkar, kızgınlık, pazarlık, depresyon ve kabullenme aşamaları yaşanır.

İnkar

Bir yandan sevdiğin birini kaybettiğini kabullenmeye çalışırken diğer yandan yaşadığın duygusal acıyla baş etmeye çalışırsın. Bazen çok sevdiğin birinin artık olmadığına inanmak çok zor olabilir. Hatta bazen bu kişiyle yakın zamanda konuşmuş olabilirsin, daha dün görüşmüş olabilirsin. Bu noktada inanmak çok zordur. Bu duruma alışman biraz zaman alacaktır. Bu süreçte zor duygulara alışman, o kişi olmadan hayatına devam etmeyi kabullenmen zor olduğundan inkar, yaşadığın yoğun duyguların sende yarattığı yorgunluğu bir nebze azaltacaktır.

Kızgınlık

Sevdiğin birini kaybettiğinde duruma karşı veya kaybettiğin kişiye karşı bir kızgınlık yaşayabilirsin. Yaşadığın zor duygulara kızgınlık da zamanla dahil olur.  Bu yaşadığın duyguyu kabullenmek bazen zor olabilir veya çevrendeki insanlar bu duygu yüzünden tepki verebilir ancak yaşadığın doğal bir duygudur. Yaşadığın yoğun acıya, duruma, kaybettiğin kişiye karşı mantıksız olduğunu düşünsen bile kızgın olabilirsin.

Pazarlık

Yaşadığın acı o kadar yoğun olabilir ki kurtulmak için yollar arayabilirsin. Bu acıdan kurtulmak için farklı pazarlık yöntemleri deneyebilirsin. Örneğin “O hayatıma geri dönsün, hayata geri dönsün bundan sonra çok daha iyi bir insan olacağım.” vb. kendini mümkün olmayan durumları hayal ederken, pazarlığını yaparken bulabilirsin. Pazarlık aşamasına gelindiğinde genellikle daha büyük bir güçten – Allah gibi – yardım bekleyebilir, isteğini gerçekleşmesi için yakarabilirsin. Pazarlıklar sırasında bazen her zamanki senden farklı düşüncelere sahip olabilir, kendinden beklemediğin cümleler kurabilirsin. Bu durum yas sürecinde doğal bir durumdur.

Depresyon

Yas sırasında hayal gücün geri çekilmeye başladıkça daha yoğun bir acı ve üzüntü yaşamaya başlarsın. Gerçekleri daha net görmeye ve kabullenmek zorunda olduğunu anladıkça pazarlık bir seçenek olmaktan çıkar ve yaşadığın kaybı daha yoğun hissedersin. Bu durum, üzüntünün daha da yoğunlaşmasına sebep olur. Kendini yas sürecinde geriye gidiyormuş gibi hissedebilirsin, sosyal hayatın azalabilir ve başkalarıyla yaşadığın süreci çok fazla paylaşmak istemeyebilirsin.

Depresyon aşaması ne kadar doğal olsa da uzun süre bu aşamada kalmanın ve depresyon belirtilerinin hayatını çok etkilemeye başladığını hissedersen bir uzmandan destek almak sana iyi gelecektir. Lütfen unutma.

Kabullenme

Yaşadığın kaybın acısı zamanla azalacak ve kabullenme aşamasına geçeceksin. Yaşadığın kayba karşı çıkma, kızma gibi durumların sonlanacak, kayıpla ilgili üzüntün zaman zaman aklına gelip devam etse bile baştaki yoğunluğu azalacaktır.

Bu aşamalar herkeste aynı şekilde yaşanmaz ve net çizgilerle birbirlerinden ayrılmazlar. Senin yas sürecin sana aittir ve kendin olarak yası yaşarsın. Bazen bir aşamadan diğerine geçtikten sonra geri dönmeler yaşayabilir veya aşamaları farklı bir sırayla yaşayabilirsin.

Çevrenden biri yas sürecindeyken neler yapabilirsin?

Bazen çevrenden biri bir yakınını kaybettiğinde, yasını tutarken onun için bir şeyler yapmak isteyebilirsin. Elinden gelenin en iyisini yapsan da işe yaramayabilir. Bu gibi durumlarda sana yardımcı olabilecek ipuçları şu şekildedir;

  • Durumu düzeltmeye veya yakınını yastan kurtarmaya çalışma: O kişinin yaşadığının doğal bir süreç olduğunu kabul et ve yaşaması gereken olumsuz veya mantıksız duyguları yaşamasına izin ver.
  • Zorlama: Bazen o kişiye iyi gelmek için hazırladığın planın çok işe yarayacağını düşünebilirsin ve kendini o kişiyi senin planını uygulamak için zorlarken bulabilirsin. Ancak unutma ki yaşadığı yoğun duygular sırasında zorlanmak onu daha da bunaltacaktır.
  • Ulaşılabilir ol: Yas tutarken sana ihtiyacı olduğunda, destek olmak için ulaşılabilir olman, bir dinleyiciye ihtiyacı olduğunda yanında olman ancak kendisi istediğinde orada olman ona iyi gelecektir.

Psikolojik Danışman Gökçe Sertbaş
Çocuklara hayran, kendine ve danışanlarına katkı yapmaya bayılan bir psikolojik danışman.